CLXXXV- wycieczka krajoznawczo piesza z cyklu „60 + z PTTK” 

22 kwietnia 2026r. 

 

            Tematem 185. wycieczki krajoznawczo-pieszej z cyklu 60 + z PTTK, zorganizowanej przez Oddział Miejski PTTK Toruniu, były Toruńskie Cechy Rzemieślnicze cz.1. Podczas krótkiej trasy pieszej uczestnicy poznali historię kształtowania się rzemieślniczych organizacji cechowych w Toruniu. Następnie ruszyli szlakiem dawnych gospód cechowych, poznając jednocześnie stare wywieszki cechowe oraz umieszczone na latarniach nowomiejskiej ulicy Królowej Jadwigi witrażowe znaki wybranych cechów rzemieślniczych. W końcu turyści dotarli do siedziby Cechu Rzemiosł Różnych i Przedsiębiorczości mieszczącej się przy ul. św. Katarzyny na spotkanie z panem Adamem Pokojskim, starszym cechu.

Dziękujemy bardzo Panu Adamowi Pokojskiemu, starszemu cechu

z Cechu Rzemiosł Różnych i Przedsiębiorczości w Toruniu.

 

Toruńskie Cechy Rzemieślnicze – na terenie Starego Miasta Torunia już w latach 1235–1255 powstały pierwsze cechy rzeźników, piekarzy, organizacja kupców – kramarzy oraz zapewne cech szewski, zrzeszający także garbarzy. W II połowie XIII wieku po wybudowaniu sukiennic, utworzony został przypuszczalnie cech sprzedawców sukna, a następnie cechy płócienników, kuśnierzy, szczytników i rymarzy. Podobnie kształtowały się organizacje rzemieślnicze na terenie założonego w 1264 roku Nowego Miasta Torunia. Tutaj także powstały cechy rzemieślników i piekarzy, a pod koniec XIII wieku cech sukienników. W pierwszej połowie XV wieku nastąpiło ostateczne ukształtowanie się organizacji wewnętrznej w cechach, która z niewielkimi zmianami przetrwała w zasadzie w niezmienionej formie do czasów współczesnych.

W korporacjach rzemieślniczych obowiązywała hierarchia. Najważniejsi byli mistrzowie – posiadacze warsztatów, następnie czeladnicy (towarzysze) będący najemnymi pracownikami oraz najniżej uczniowie. Główną cechą odróżniającą czeladnika od ucznia było prawo pobierania wynagrodzenia oraz możność zmiany pracodawcy. Inna też była jego sytuacja prawna. Uczeń podlegał sądownictwu mistrza i tylko w nielicznych cechach miał prawo odwoływania się od jego wyroków do władz cechowych. Czeladnik mógł być karany tylko przez cech i to tylko grzywnami pieniężnymi.

Oprócz funkcji zawodowych i edukacyjnych bardzo ważna była działalność o charakterze religijnym, wychowawczym, samopomocowym oraz towarzyskim. Dodatkowo członkowie cechów byli zobowiązani do obrony miasta, udziału w akcjach przeciwpożarowych czy pomocy w czasie klęsk żywiołowych. Całe życie rzemieślników upływało we wspólnocie cechowej. Razem pracowali, uczyli i wychowywali swoich następców, wspólnie modlili się, bawili, cieszyli się z narodzin dzieci, ślubów oraz obowiązkowo uczestniczyli  w pogrzebach.

 

Cechy i bractwa posiadały swoje statuty zatwierdzane w Toruniu przez Radę Miasta. Zgodnie z tymi dokumentami wybierano starszego cechu – cechmistrza, a w bractwie starszego towarzysza. Wszyscy członkowie korporacji spotykali się na obowiązkowych zebraniach zwanych schadzkami (zwykle raz na kwartał). Odbywały się one albo w domach mistrzów, albo w izbach znajdujących się w gospodach cechowych. Cechmistrz nadzorował jakość wyrobów, sprawował sądy i egzaminy w obrębie cechu. Zebrania cechowe były najwyższą władzą ustawodawczą i sądową korporacji. Przy każdym cechu działały z reguły sądy honorowe, kasy pogrzebowe i zapomogowo-pożyczkowe. Od 1833 roku w Toruniu działała również Kasa Opieki nad Chorymi Czeladnikami.

 

Źródło informacji: Janusz Tandecki „Cechy rzemieślnicze w Toruniu i Chełmnie” oraz Maria Gessek „Toruńskie cechy rzemieślnicze. Dawny Toruń 1233-1793.

 

Wywieszki cechowe – złączone cechy miały swoje dawne wywieszki zebrane razem i umieszczone na kamienicy przy ul. Sukienniczej 16 (Rynek Nowomiejski 15), nad urządzoną tam od roku 1897 Gospodą Cechów Zjednoczonych. Osobne wywieszki posiadały: cech piekarski, kowali (podkuwaczy), cieśli, murarski, ślusarzy i rusznikarzy, rzeźników, bednarzy i kołodziei, młynarzy.

 

Następna wycieczka 29 kwietnia 2026 roku

 

Spotykamy się o godz. 9.45 – Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy,

ul. W. Łokietka

Temat wycieczki „Serce – pompa doskonała” (wystawa + warsztaty – odpłatność 30zł/osoby).

 

Wycieczkę poprowadzi przodownik turystyki pieszej PTTK

Teresa Karasiewicz.

 Przebieg trasy do wpisania w książeczkach OTP:

22.04.2026r. Toruń, – pl. 18 Stycznia, Bulwar Filadelfijski, ul. Pod Krzywą Wieżą, Rabiańska, Podmurna, Królowej Jadwigi, Rynek Nowomiejski, ul. św. Katarzyny – siedziba Cechu Rzemiosł. („Toruńskie Cechy Rzemieślnicze”–60+ z PTTK) 3 km.

Relację przygotowała Teresa Karasiewicz – przewodnicząca Komisji Turystyki Pieszej.