CCVII- wycieczka krajoznawczo piesza z cyklu „60 + z PTTK” 

30 września 2026r. 

 

            Tematem 207. wycieczki krajoznawczo-pieszej z cyklu 60 + z PTTK, zorganizowanej przez Oddział Miejski PTTK w Toruniu, był „Pałac Trojanowskich”.  Trasa piesza wiodła z Otłoczyna (stacja kolejowa), częściowo czarnym szlakiem pieszym pod nazwą „Szlak solny”, ul. Wyspiańskiego do Pałacu Trojanowskich, a następnie ul. Dworcową do dworca PKP w Aleksandrowie Kujawskim. Wśród uczestników były Solenizantki – dwie Danusie, a więc były słodkości i wyśpiewane życzenia.  Prowadzący wycieczkę, przodownicy turystyki pieszej Teresa i Grzegorz Karasiewicz, przekazywali podczas marszu informacje o osadzie Otłoczyn-Stacja, pałacyku Trojanowskich i parku krajobrazowym oraz dworcu kolejowym w Aleksandrowie Kujawskim. Uczestnicy zwiedzili wnętrze pałacu Trojanowskich – salę kominkową – Izbę Pamięci Edwarda Hrabiego Mycielskiego-Trojanowskiego, bibliotekę oraz taras widokowy. Obecnie w budynku mieści się Zespół Szkół nr 1 Centrum Kształcenia Praktycznego. Wokół pałacu znajduje się park krajobrazowy z I poł. XIX wieku. W budynku dworca PKP w Aleksandrowie Kujawskim turyści zwiedzili salę im. Edwarda Stachury oraz wystawę eksponatów zabytkowych, zgromadzonych w odremontowanej części dworca. W Parku im. Jana Pawła II grupa naszych turystów trafiła na uroczyste odsłonięcie figurki kolejarza - dyżurnego ruchu, pierwszej z planowanej serii o kolejowych tradycjach.

 

Serdecznie dziękujemy Pani Annie Kozub z Zespołu Szkół nr 1 w Aleksandrowie Kujawskim.

 

Otłoczyn-Stacja - obszary dzisiejszej osady przylegającej do stacji kolejowej w  średniowieczu i czasach nowożytnych należały do wsi Otłoczyn i graniczyły z rozciągającą się wokół Puszczą Bydgoską. W 1815 roku na mocy postanowień Kongresu Wiedeńskiego na pobliskiej rzece Tążynie wyznaczono granicę pomiędzy Królestwem Prus i Królestwem Polski, stanowiącym część imperium Rosyjskiego. Wieś Otłoczyn znalazła się w Prusach. Pod koniec lat 50. XIX wieku, po podpisaniu umowy prusko-rosyjskiej, rozpoczęła się budowa międzynarodowej linii kolejowej. Nowa droga żelazna przecięła granicę w okolicy Otłoczynka. Ruch pasażerski i towarowy na Drodze Żelaznej Warszawsko-Bydgoskiej ruszył w grudniu 1862 roku.

Po roku 1862 wokół dworca kolejowego (siedziby zawiadowcy stacji) wzniesiono: nastawnię, domy mieszkalne dla kolejarzy i ich rodzin, budynek ekspedycji kolejowej z magazynem i rampą, a także zagrodę mieszkalną dla pracowników technicznych średniej rangi. Wszystkie obiekty były własnością Królewsko-Pruskiej Kolei Wschodniej. Po zachodniej stronie torów utworzono cmentarz dla pracowników kolei oraz służby celnej i ich rodzin. Pierwszy pochówek miał miejsce w marcu 1863 roku.

W osadzie stacyjnej Otłoczyn umiejscowiono także komorę celną, urząd pocztowy oraz posterunek żandarmerii. Dla pruskich urzędników i ich rodzin wzniesiono osobne budynki mieszkalne. W latach 1897-1913 działała tu Stacja Kontrolna, w której przeprowadzano szczegółową rewizję i badania lekarskie emigrantów, udających się z Cesarstwa Rosyjskiego w podróż do Stanów Zjednoczonych lub Brazylii. W budynku dworca funkcjonowała restauracja, której najemca prowadził od 1889 roku także położony nieopodal nastawni Waldpark („Park Leśny”). Prócz znajdującej się w nim architektury drewnianej, nieopodal na wzgórzu, postawiono wieżę widokową. W sezonie wiosenno-letnim z usług kompleksu rozrywkowo-gastronomicznego korzystali liczni goście szukający wytchnienia na łonie natury. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości i powrocie Pomorza w granice Rzeczypospolitej, w 1920 roku osada stacyjna Otłoczyn straciła swe dotychczasowe funkcje.

W budynkach wykorzystywanych dawniej przez pruskich celników urządzono sierociniec dla dziewcząt pochodzących z Kresów Wschodnich. W latach 30. XX wieku instytucja działała pod nazwą „Internatu Kresowego” i opiekowała się już jedynie kilkunastoma dorastającymi sierotami. W 1938 roku zakład zlikwidowano i przekształcono w podległy władzom wojewódzkim w Toruniu ośrodek wypoczynkowy dla dzieci i młodzieży. W okresie międzywojennym na terenie osady, oprócz stacji kolejowej, funkcjonował do 1935 roku posterunek Policji Państwowej oraz do lat 90. XX wieku urząd pocztowy. W miejscowości dostrzegano potencjał letniskowy, a nawet uzdrowiskowy, lecz brak funduszów nie pozwolił na realizację tych koncepcji.

W czasie drugiej wojny światowej nadzór nad stacją kolejową i tutejszymi obiektami sprawowali Niemcy. Po 1945 roku stosunki własnościowe nie uległy zmianie i większość budynków pozostawała własnością Polskich Kolei Państwowych do 2025 roku, kiedy to mieszkańcom umożliwiono nabycie mieszkań.

Nieopodal osady stacyjnej Otłoczyn nad ranem 19 sierpnia 1980 roku doszło do największej katastrofy kolejowej w dziejach PKP, w której zginęło 67 osób.

Stacja Otłoczyn była i jest stacją pośrednią, na której zatrzymują się jedynie pociągi osobowe.

Źródło informacji: Otłoczyn-Stacja. Dzieje i codzienność we wspomnieniach mieszkańców. – Karolina Falleńczyk, Tomasz Krzemiński, Michał Wiśniewski.

           

Pałac Trojanowskich w Aleksandrowie Kujawskim - wybudowano w stylu eklektycznym w 1900r. z inicjatywy Władysława Trojanowskiego. Powstał na planie prostokąta i składa się z trzech segmentów: środkowego - piętrowego oraz bocznych - parterowych zwieńczonych tarasami. Elewacja od frontu posiada siedem osi, środkowy segment jest trójosiowy, z wejściem poprzedzonym portykiem z czterema kolumnami wspierającymi balkon. Pałac ma bardzo bogaty detal architektoniczny: ozdobne gzymsy, opaski, fryzy, balustrady, lizeny, pilastry, przy czym przeważają podziały horyzontalne, wyznaczone profilowanymi gzymsami: cokołowym, parapetowym, opaskowym i konsolkowym koronującym segment środkowy. Układ wnętrz pałacu dwutraktowy, z salonem w części środkowej traktu frontowego i hallem z klatki schodowej w trakcie północnym. Kondygnacje połączone przez schody główne w hallu oraz żeliwne kręcone schody prowadzące do suteren.

Wokół pałacu rozciąga się park krajobrazowy z 1 poł. XIX w. Założony został na bazie istniejącego tu wcześniej drzewostanu i form naturalnych - jarów i dawnej glinianki, pełniącej funkcje stawu. Wokół niej nasadzono drzewa: szpaler okazałych wierzb, alejkę grabową, świerki. Na cyplu stawu znajdują się ruiny kolistej budowli ogrodowej, będącej romantycznym akcentem krajobrazowego założenia. W parku rośnie dużo drzew ze szpalerowym nasadzeniem od strony ulicy, otaczając polanę z pomnikowym dębem. Znajdują się tu trawiaste polany, z pojedynczymi lub rozrzuconymi w niewielkich grupach drzewami o bogatym i zróżnicowanym składzie gatunkowym, przecięte aleją - zakończoną przed elewacją pałacu gazonem obsadzonym świerkami. Na terenie parku rośnie 12 drzew uznanych za pomniki przyrody.

Źródło informacji: Katalog polskich zamków, pałaców i dworów; Henryk Miłoszewski – Oddział Miejski PTTK w Toruniu.

 

Dworzec kolejowy w Aleksandrowie Kujawskim - jest jednym z najważniejszych zabytków miasta. Jednocześnie uznano go za najdłuższy dworzec kolejowy w Europie. W przeszłości stanowił jeden z najważniejszych punktów transportu kolejowego w tej części granic Królestwa Polskiego - między zaborem pruskim i rosyjskim. W II poł. XIX w. mieszkał w nim i sprawował urząd car Aleksander II. Dzięki swojej architekturze obiekt cieszył się popularnością wśród artystów, takich jak Edward Stachura czy Maria Danilewicz-Zielińska.

Pierwotny budynek dworca, wybudowany w latach 1860-1862, był znacznie mniej okazały niż obecny. Już wtedy w jego wnętrzu znalazło się miejsce na pomieszczenia: biuro ruchu drogi żelaznej, stację telegrafu międzynarodowego, salę rewizji celnych, urząd pocztowy, a także bufet, komfortową poczekalnię oraz pokoje gościnne. W czerwcu 1867r., po otwarciu linii do Ciechocinka, Aleksandrów Kujawski stał się węzłem kolejowym.

Po wizycie cara Aleksandra II dotychczasowy, klasycystyczny gmach dworca został rozbudowany w stylu neorenesansu francuskiego. Uzyskał również nowe, luksusowe wyposażenie, dostosowane do potrzeb cara i jego dworu. Wtedy też powstało okazałe, południowe skrzydło. Północne zaś przystosowano na reprezentacyjne komnaty dla dostojnych gości, tzw. „carskie pokoje” - charakterystyczne dla dworców pierwszej klasy. W tych właśnie apartamentach car przyjął 4.09.1879r. niemieckiego cesarza Wilhelma I.

Do 2008r. dworzec stanowił własność Polskich Kolei Państwowych, obecnie jest w posiadaniu miasta. Od tego czasu jest remontowany i restaurowany.

 

Następna wycieczka 7 października 2026 roku

Spotykamy się o godz. 10.00 – na przystanku MZK („Park Tysiąclecia”), przy ul. Podgórskiej.

Cel wycieczki ”Obiekty historyczne na Stawkach i Piaskach”.

Długość przejścia wyniesie ok. 5 km.

Wycieczkę poprowadzi Instruktor Krajoznawstwa Polski

 Henryk Miłoszewski.

 

Przebieg trasy do wpisania w książeczkach OTP:

30.09.2026r. Otłoczyn - Aleksandrów Kujawski  - „Pałac Trojanowskich” – 60+ z PTTK) 6 km.

Relację przygotowała Teresa Karasiewicz – przewodnicząca Komisji Turystyki Pieszej.